بی‌پروا

دوهفته ای از دنیای سیاست دور بودم و در جزیره لیدو که زشت ترین جزیره شهر رویایی ونیز است با هنرپیشگان، کارگردانان و هنرمندان هم پیاله بودم. بین این فیلم و آن فیلم صحبت از سینما بود ولی خوب در بسیاری از موارد پای ایران، سینما و هنرمندانش نیز به میان کشیده می شد. ایتالیایی ها، و به طور کل غربی ها از درک ما ایرانی ها عاجزند. روز آخر جشنواره، یکی از جوایز کناری به فیلم "خستگی" تعلق گرفت. فیلم جالبی است، صحبت از زندگی و مشکلات روزمره ترانس سکسوال ها می کند. البته نگاه کارگردان بسیار سطحی است و فیلم به ظاهر امر پیش از عمق مساله می پردازد. با درنظر گرفتن مشکلات قانونی، سنتی و مذهبی و سخت گیری های ارشادی، شاید ساختن فیلمی عمیق تر امکان پذیر نبود. البته قصدم نقد فیلم نیست، چون منتقد سینمایی نیستم، منظور چیز دیگری است. روز آخر جشنواره یکی از جوایز کناری نصیب این فیلم شد. این جایزه از سال گذشته از سوی انجمن "خردگرایان و خداناباوران" اهدا می شود. کارگردان خستگی نمی دانم از ترس یا به خاطر باورهای مذهبی اش سخت نگران و ناراحت شد و جایزه را به صاحبانش برگرداند، که البته این امر را توهینی به خود دانستند و در اطلاعیه ای این ناراحتی را به صورت بارز منعکس ساختند.
بگذریم که در جشنواره های بین المللی شاید برخی در مراسم اهدای جایزه حاضر نشوند و عذر بخواهند، ولی موسوم نیست جایزه ای را پس فرستاد. این تصمیم کارگردان خستگی موضوع یکی از بحث های شب آخر و ضیافت پایانی جشنواره بود. وزیر سابق فرهنگ ایتالیا که در گذشته دو دوره شهردار رم بوده است و قرار هم بود نخست وزیر بشود مساله جالبی را مطرح می کرد.
می گفت نکند کارگردانان ایرانی تصور کرده اند فیلم هایشان به خاطر ارزش هنری شان به جشنواره ها دعوت می شوند؟ اگر کشور شما کشوری مساله ساز نبود و کارگردانان زیر تیغ سانسور و خود سانسوری قرار نداشتند شاید 70 یا 80 درصد از فیلم هایی که در دو دهه گذشته در جشنواره های بین المللی اکران شدند هرگز از ایران خارج نمی شدند، همان گونه که هرگز به سالن سینماها راه پیدا نمی کنند. این وزیر سابق تا حدی حق دارد. البته نه تمام فیلم های ساخت ایران ولی بدون شک بسیاری از آنها چون فیلم هایی که از کشورهای غیر دموکراتیک دیگری چون چین به جشنواره ها دعوت می شوند برپایه مسائل سیاسی گزینش شده اند و بر همین اساس هم جایزه دریافت می کنند. اگر کسی این نظریه را قبول ندارد کافی است به سوالات خبرنگاران در کنفرانس های مطبوعاتی و مصاحبه هایشان با کارگردانان ایرانی توجه کند که همه در رابطه با مسائل سیاسی ونقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی است و اندکند پرسش هایی که می توان آنها را هنری و یا سینمایی طبقه بندی کرد.
فیلمی که به دلایل سیاسی گزینش شده است، چون فیلم خستگی، تنها جایزه ای هم که می تواند به دست آورد جایزه ای است سیاسی. اگر کارگردان این چنین فیلمی از دریافت این چنین جایزه ای واهمه دارد، چرا به جشنواره ها می رود؟ این سوالی بود که آن وزیر ایتالیائی مطرح ساخت و راستش را بخواهید نه تنها پاسخی برای آن نداشتم بلکه این پرسش برای خودم هم مطرح است.